του Aaron Vansintjan

Οι υπέρμαχοι της αποανάπτυξης και του αριστερού επιταχυντισμού θα βρεθούν πιθανότατα στο ίδιο δωμάτιο για τις επόμενες δεκαετίες. Παρά το αντίθετο «branding» τους, θα πρέπει μάλλον να μιλήσουν. Έχουν πολλά να μάθουν ο ένας από τον άλλο.

Στο παρελθόν για λίγο καιρό συμμετείχα σε μια ομάδα στη Βαρκελώνη, η οποία μελετά και υποστηρίζει την «αποανάπτυξη»: την ιδέα ότι πρέπει να μειώσουμε την παραγωγή και την κατανάλωση ώστε να έχουμε μια πιο ισότιμη κοινωνία και ότι πρέπει επομένως να διαλύσουμε την ιδεολογία της “οικονομικής ανάπτυξη με κάθε κόστος”. Όπως μπορείτε να φανταστείτε, ξόδευαν μεγάλο μέρος του χρόνου τους προσπαθώντας να ξεκαθαρίσουν παρεξηγήσεις του τύπου: “Όχι, δεν είμαστε ενάντια στα δέντρα που αναπτύσσονται. Ναι, θα θέλαμε επίσης να αναπτύσσονται τα παιδιά. Ναι, μας αρέσουν και ωραία πράγματα όπως η ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. “

Αλλά φέτος ζω στο Λονδίνο. Εκεί, η ιδεολογία των ακτιβιστών φάνηκε να έχει ‘’διαποτιστεί’’ από τους “accelerationists” – που υποστηρίζουν ότι ο καπιταλισμός και οι τεχνολογίες του πρέπει να ωθηθούν πέρα από τα όριά τους, και να δημιουργήσουν ένα νέο μετα-καπιταλιστικό μέλλον. Ο επιταχυντισμός είναι σχεδόν σαν, να προσπαθούμε σκληρά για να αποφύγουμε μια μαύρη τρύπα, το πλήρωμα του σκάφους αποφασίζει ότι η καλύτερη απόφαση θα ήταν να γυρίσει πίσω  και να αφήσει τον εαυτό του να αναρροφηθεί: “Ει, θα μπορούσε να υπάρχει κάτι καλό από την άλλη πλευρά!”

Μετά από ένα χρόνο εμπειρίας σε ορισμένους ακτιβιστικούς κύκλους του Λονδίνου, τώρα καταλαβαίνω καλύτερα από πού προέρχεται αυτό. Οι δεκαετίες κυβερνητικών περικοπών, η κατάργηση των συνδικάτων, η συνολική χρηματοδότηση της πόλης και η έλλειψη πρόσβασης σε πόρους για την οργάνωση της κοινότητας σήμαινε ότι οι ακτιβιστές του Λονδίνου συστηματικά βρίσκονται σε κατάσταση κρίσης εξαντλημένοι, απομονωμένοι και πάντοτε στην άμυνα.

Αυτά τα δύο ρεύματα αποδίδονται καλύτερα σε δύο πρόσφατα βιβλία.

Στο Degrowth: A vocabulary for a new era, από τους Giacomo d’Alisa, Federico Demaria και  Γιώργο Καλλή, οι συγγραφείς του εξηγούν έννοιες όπως  φροντίδα, περιβαλλοντική δικαιοσύνη, βασικό εισόδημα, τα κοινά – όλα αυτά θεωρούνται μέρος του “ερμηνευτικού πλαισίου” της αποανάπτυξης. Για αυτούς, η αποανάπτυξη είναι ένας όρος ομπρέλα που φιλοξενεί μια ποικιλία κινήσεων, ιδεολογιών και ιδεών για έναν πιο αειφόρο και λιγότερο καπιταλιστικό κόσμο.

Στο Inventing the Future: Postcapitalism and a World Without Work– μια επέκταση του ευρέως γνωστού #Accelerate Manifesto – οι συγγραφείς Alex Williams και Nick Srnicek συζητούν την υπόσχεση του βασικού εισοδήματος, την αύξηση των τεχνολογιών αυτοματισμού και την ουτοπική σκέψη για τη δημιουργία ενός είδους “fully automated luxury communism”.

Παραδόξως, και τα δύο βιβλία έχουν πολλά κοινά. Έχεις τις ουτοπικές φαντασιώσεις, μια ανανεωμένη εστίαση στις εναλλακτικές οικονομίες, την προθυμία να σκεφτείς πέρα από τον νεοφιλελευθερισμό και τον κεϋνσιανισμό και την ικανότητα να αντιμετωπίσεις τις επιπτώσεις της σύγχρονης τεχνολογίας στην κοινωνία και το περιβάλλον.

Source: Institute for Social Ecology.

Αλλά είναι επίσης και πολύ διαφορετικές. Αυτές οι διαφορές έγιναν πραγματικές για μένα σε ένα μουντό απόγευμα του Σαββάτου τον περασμένο χειμώνα σε μια εκδήλωση στο Λονδίνο που ονομάζεται ” Future Society Forum “. Μετά από μια σύντομη εισαγωγή από τον Nick Snricek – ένα διακεκριμένο accelerationist -ακτιβιστές από όλο το Λονδίνο προσκλήθηκαν να προβληματιστούν πως θα μπορούσε να μοιάζει μια αριστερή ουτοπία.

Η αίθουσα χωρίστηκε σε διάφορα θέματα: εργασία, υγεία, περιβάλλον και πόροι, εκπαίδευση, κλπ. Ζητηθήκαμε πρώτα να τοποθετήσουμε χαρτάκια με ιδέες για το “μέλλον”, συγκεκριμένα για κάθε θέμα. (Χιουμοριστικά, κάποιος είχε βάλει «βασικό εισόδημα» σε κάθε θέμα πριν από την έναρξη του γεγονότος – μια προσπάθεια υποσυνείδητου μηνύματος;) Στη συνέχεια, μας ζητήθηκε να χωριστούμε σε ομάδες για να συζητήσουμε κάθε θέμα.

Δεδομένου του ιστορικού μου, αποφάσισα ότι θα μπορούσα να συνεισφέρω περισσότερο στο θέμα «περιβάλλον» – αν και σίγουρα ενδιαφέρομαι να ενταχθώ και στα άλλα. Μετά από μια 15λεπτη συζήτηση, έρχεται η ώρα για κάθε ομάδα να δώσει ένα feedback στη μεγαλύτερη συλλογική ομάδα. Δεν ήταν έκπληξη το γεγονός ότι η ομάδα περιβάλλοντος θεώρησε μια αποκεντρωμένη κοινωνία όπου οι πόροι διαχειρίζονταν μια βιο-περιφέρεια «bioregion» [1]– μία συμμετοχική, χαμηλής τεχνολογίας και χαμηλής κατανάλωσης οικονομία, όπου ο καθένας πρέπει να κάνει κάποια καλλιέργεια και κάποιους καθαρισμούς και όπου η πόλη είναι απόλυτα ενσωματωμένη με τη χώρα. Είμαι σίγουρος ότι άκουσα ειρωνικά γελάκια την ώρα που η ουτοπία μας διαβάστηκε δυνατά.

Η ομάδα ‘εργασίας’, από την άλλη πλευρά, οραματιζόταν ένα μέλλον με μηχανές που θα έκαναν τα πάντα για μας – απαιτώντας μεγάλα εργοστάσια, όπου όλη η εργασία (αν υπήρχε) ανταμείβεται εξίσου, όπου κανείς δεν έπρεπε να κάνει τίποτα που δεν του αρέσει, όπου τα συστήματα υψηλής τεχνολογίας θα ελέγχουν την οικονομία. Βασικά το ” fully-automated luxury communist” όνειρο.

Φυσικά τέτοιες διαφορές δεν είναι εντελώς καινούριες στην αριστερά – παρόμοια αντίθετα σκέλη έπαιξαν το ρόλο τους στις κοινωνικές κινήσεις του παρελθόντος: θα έπρεπε να σπάσουμε τα μηχανήματα ή να τα πάρουμε στα χέρια μας; Πρέπει να αρπάξουμε την κυριαρχία του κράτους ή να την αποκηρύξουμε εντελώς; Ο Φρίντριχ Ένγκελς ίσως απομάκρυνε πλήρως τους χωρικούς ως πιθανούς επαναστάτες, αλλά ο Ρώσος αναρχικός Μιχαήλ Μπακούνιν επέμεινε ότι οι αγρότες θα μπορούσαν και θα ήταν κρίσιμοι για τη δημιουργία ενός κόσμου πέρα από τον καπιταλισμό και ότι η αριστερά θα μπορούσε να μάθει από τις αγροτικές κοινότητες μια ιδέα για το πως ένας άλλος κόσμος θα έμοιαζε.

Αυτές οι ίδιες εντάσεις ανταγωνίζονται στις ιδεολογίες του επιταχυντισμού και  της αποανάπτυξης. Οι accelerationists” όπως ο Srnicek και ο Williams δίνουν  έμφαση στην αυτοματοποίηση, τον ρόλο των συνδικάτων και τη μείωση της εβδομαδιαίας εργασίας ως πρωταρχικές μεταβλητές στη μετατόπιση των γραναζιών πέραν του καπιταλισμού. Το επίκεντρο τους είναι τα μεγάλα ζητήματα (εργασία, παγκόσμιο εμπόριο) και υποστηρίζουν ότι η εστίαση στις μικρές παρεμβάσεις από την αριστερά είναι μέρος του προβλήματος και όχι λύση σε αυτό. Οι μελετητές της αποανάπτυξης αναζητούν μικρές ” nowtopias” και συνάπτουν συμμαχίες με εκείνους που αγωνίζονται ενάντια στον εξορυκτισµό (extractivism=άντληση φυσικών πόρων) – συχνά αγρότες, κάτοικοι δασών και αυτόχθονες λαοί.

Και όμως υπάρχει κάτι καινούργιο εδώ: η εισαγωγή του ζητήματος της ταχύτητας στην αριστερή σκέψη. Το κάνουν με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους. Για την αποανάπτυξη, η «ανάπτυξη» είναι η επιτάχυνση των ενεργειακών και υλικών ροών του οικονομικού συστήματος με εκθετικούς ρυθμούς, καθώς και η ιδεολογία που το δικαιολογεί. Ας την πούμε κοινωνικο-μεταβολική ταχύτητα. Το πολιτικό τους έργο καταλήγει στην αμφισβήτηση αυτής της ιδεολογίας, καθώς και στην επανεξέταση της οικονομικής θεωρίας για να επιτρέψει στις κοινωνίες να διασφαλίσουν την ευημερία, αλλά και να μετατρέψουν τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται η ενέργεια και τα υλικά – απαραίτητο για ένα πιο δίκαιο οικονομικό σύστημα.

Οι “accelerationists”, από την άλλη πλευρά, σκέφτονται την ταχύτητα πολύ πιο μεταφορικά: αναφέρονται στην μαρξιστική έννοια των υλικών συνθηκών των ανθρώπινων σχέσεων. Για αυτούς, η επιτάχυνση σημαίνει να ξεπεράσουμε τα όρια του καπιταλισμού, που απαιτεί μια εντελώς σύγχρονη στάση. Αυτή είναι η κοινωνικοπολιτική ταχύτητα: η μετατόπιση των κοινωνικών σχέσεων, ως αποτέλεσμα των μεταβαλλόμενων τεχνολογικών συστημάτων.

Και οι δύο, νομίζω, ασχολήθηκαν με ένα κρίσιμο ζήτημα της εποχής μας, αλλά από ελαφρώς διαφορετικές κατευθύνσεις: μπορεί αυτό που μας δίνει τον νεωτερισμό – ένας κολοσσιαίος παγκόσμιος ιστός υποδομής για εξόρυξη,  μεταφορά και κατασκευή – να μας εκδημοκρατίσει; Για τους accelerationists, αυτό που θα απαιτούνταν, είναι να γίνει αυτός ο ιστός πιο αποτελεσματικός και να τροποποιηθούν τα πολιτικά συστήματα, ώστε να διευκολυνθεί ο τρόπος ζωής – μετατοπίζοντας τα γρανάζια των κοινωνικών σχέσεων πέραν του καπιταλισμού. Για τους degrowthers, θα απαιτούταν η επιβράδυνση του συστήματος και η ανάπτυξη εναλλακτικών συστημάτων έξω από αυτό. Δεν νομίζω ότι αυτοί οι δύο στόχοι είναι αμοιβαία αποκλειστικοί. Αλλά θα χρειαζόταν να ξεπεράσουμε τις απλουστευτικές φόρμουλες για τη μεταβολή του συστήματος από τη μια πλευρά και τις αντι-μοντέρνες θέσεις από την άλλη.

Αλλά αξίζει επίσης να προχωρήσουμε ένα βήμα παραπέρα και να διερωτηθούμε αν το σύστημα υποδομής θα έπαιρνε ευγενικά τις μεταβολές αυτές. Ή μήπως απλά θα χτυπούσε τον ‘’επιβάτη’’;

Για να κατανοήσετε καλύτερα την ερώτηση, είναι χρήσιμο να στραφείτε εν συντομία στον πρωτοπόρο “φιλόσοφο της ταχύτητας”: Paul Virilio. Στην ταχύτητα και την πολιτική, ο Virilio εντοπίζει πώς οι αλλαγές στις κοινωνικές σχέσεις προήλθαν από την αυξημένη ταχύτητα των ανθρώπων, των μηχανών και των όπλων. Μέσα από τα μάτια του Virilio, η ιστορία της μακρόχρονης εμφάνισης της Ευρώπης από τη φεουδαρχία στη σύγχρονη εποχή του 20ου αιώνα ήταν μια εξέλιξη του μεταβολισμού των οργανισμών και των τεχνολογιών. Κάθε διαδοχικό καθεστώς σήμαινε μια αναβαθμονόμηση αυτής της ταχύτητας, στο να την επιταχύνει, να τη διαχειριστεί. Για το Virilio, τα πολιτικά συστήματα – είτε αυτά ήταν ολοκληρωτικά, κομμουνιστικά, καπιταλιστικά είτε δημοκρατικά – προέκυψαν τόσο ως ανταπόκριση στις αλλαγές αυτής της μετατόπισης της ταχύτητας όσο και ως τρόπος διαχείρισης της ανθρώπινης τεχνολογικής συνύπαρξης.

Αυτό που είναι σημαντικό από αυτή τη συζήτηση είναι ότι το Virilio δεν χωρίζει τα δύο είδη ταχύτητας: η αλλαγή των κοινωνικών σχέσεων σήμαινε επίσης αλλαγή στους ρυθμούς μεταβολισμού – είναι το ίδιο και πρέπει να θεωρητικολογούνται  ταυτόχρονα.

Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να είναι χρήσιμο τόσο για την αποανάπτυξη όσο και για τον επιταχυντισμό. Ενώ η αποανάπτυξη δεν έχει μια συνοπτική θέση για το πώς να ανταποκριθεί στα σημερινά μεταβαλλόμενα κοινωνικο-τεχνικά καθεστώτα (ισχυρό σημείο της επιτάχυνσης), ο επιταχυντισμός σχηματίζει τη θεωρία του στις αυξημένες ροές υλικών και ενέργειας που προκύπτουν από αυτή τη μετατόπιση των εργαλείων. Η αποτελεσματικότητα από μόνη της δεν μπορεί να περιορίσει τα καταστροφικά αποτελέσματα αυτής της επιτάχυνσης. Όπως υπογράμμισαν οι θεωρητικοί της αποανάπτυξης, τα περιβαλλοντικά όρια πρέπει να πολιτικοποιηθούν. Συνεπώς, ο έλεγχος της τεχνολογίας πρέπει να εκδημοκρατιστεί και οι μεταβολικοί ρυθμοί να επιβραδυνθούν εάν η Γη είναι να παραμένει ζωντανή.

Λόγω αυτού του χάσματος, ο επιταχυντισμός συναντάται ως μια παρατραβηγμένη μεταφορά. Ένα σκίτσο σε μια χαρτοπετσέτα μετά από ένα συναρπαστικό δείπνο, με τις ωραίες λεπτομέρειες χρώματος να προστίθενται μετά από χρόνια, αλλά η χαρτοπετσέτα αισθάνεται ήδη λίγο φθαρμένη. Πρέπει να τεθούν μεγάλα ερωτήματα, ερωτήματα αναπάντητα από την απλοϊκή παρότρυνση να «μετατοπιστούν τα εργαλεία του καπιταλισμού».

Όταν μετατοπιστούν τα γρανάζια, το πρόβλημα των μεταβολικών ορίων δεν θα λυθεί απλώς μέσω της “αποτελεσματικότητας”. Η αυξημένη αποτελεσματικότητα και αυτοματοποίηση έχει οδηγήσει, σε αυξημένο εξορυκτισµό και στην αύξηση των περιβαλλοντικών αδικιών σε παγκόσμιο επίπεδο. Μια άλλη ερώτηση: τι σημαίνει επιτάχυνση μέσα στο πλαίσιο μιας μηχανής πολέμου που έχει ιστορικά ανθίσει στην ταχύτητα, στην διοικητική μέριμνα και στην κατάκτηση της απόστασης; Είναι δυνατή η μη βίαιη επιτάχυνση και πως θα μοιάζει ο ταξικός αγώνας σε αυτό το σενάριο;

Για να είμαστε δίκαιοι, το degrowth δεν απαντά σε όλες τις μεγάλες ερωτήσεις. Έχει υπάρξει ελάχιστη συζήτηση για το πώς θα μπορούσε να επιτευχθεί μαζική επιβράδυνση όταν, όπως δείχνει ο Virilio, η μαζική αλλαγή συνέβη ιστορικά με επιτάχυνση. Μπορεί η ηγεμονία να επιβραδυνθεί;

Εάν η αποανάπτυξη στερείται μιας ισχυρής θεωρίας για το πώς να επιφέρει μετατόπιση του καθεστώτος, τότε το είδος της επιτάχυνσης του Williams και Snricek δεν επιτρέπει ένα πλουραλιστικό λεξιλόγιο, πέραν της περιορισμένης τους  ιδέας για το τι αποτελεί αλλαγή του συστήματος. Και όμως, οι υπέρμαχοι κάθε ιδεολογίας θα βρεθούν πιθανότατα στο ίδιο δωμάτιο τις επόμενες δεκαετίες. Παρά το αντίθετο «branding» τους, θα πρέπει μάλλον να μιλήσουν. Έχουν πολλά να μάθουν ο ένας από τον άλλον.

Πηγή: https://entitleblog.org/2016/10/12/accelerationism-and-degrowth-strange-bedfellows-for-todays-left/

Μετάφραση: Utopia Project  (utopiaproj@protonmail.com)


[1] Μια βιο-περιφέρεια «bioregion»«περιφέρεια βιο-ενέργειας» καλύπτει τουλάχιστον το 1/3 των αναγκών για θέρμανση και ηλεκτρισμό από περιφερειακές και αειφόρες πηγές βιο-ενέργειας, με βασικό στόχο στην στερεή βιομάζα.

Advertisements

Leave a comment

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: